Midazolam

Midazolam is een veelgebruikt geneesmiddel dat behoort tot de groep van benzodiazepinen. Dit medicijn heeft een rustgevende, spierontspannende en anti-epileptische werking en wordt in Nederland breed ingezet bij diverse medische situaties. Of het nu gaat om het doorbreken van een epileptische aanval, het verminderen van angst voor een medische ingreep, of het bieden van comfort in de laatste levensfase: dit middel speelt een belangrijke rol in de moderne gezondheidszorg.

In dit artikel bespreken we de werkzame stof midazolam zelf, niet één specifiek merk. Het medicijn is verkrijgbaar onder merknamen dormicum, Ozalin en Senozam, maar ook als generiek (merkloos) product. Midazolam is uitsluitend op recept verkrijgbaar en wordt alleen door een arts voorgeschreven na zorgvuldige afweging.

Inleiding: wat is midazolam?

Dit middel is een kortwerkend benzodiazepine dat aangrijpt op het centrale zenuwstelsel; het vermindert angstgevoelens, werkt spierverslappend, heeft een slaapopwekkend effect en kan epileptische aanvallen onderdrukken. Deze veelzijdigheid, vergelijkbaar met die van midazolam, maakt het tot een van de meest gebruikte geneesmiddelen in zowel de spoedeisende hulp als de huisartsenpraktijk.

In Nederland wordt het gebruikt bij:

• Slapeloosheid (kortdurende behandeling)
• Acute epileptische aanvallen, vaak via midazolam neusspray
• Ernstige onrust en angst
• Alcoholontwenningssyndroom
• Sedatie bij medische ingrepen
• Palliatieve sedatie in de laatste levensfase

Het medicijn is beschikbaar in verschillende toedieningsvormen: tabletten, drank (orale toediening), neusspray (nasale toediening), vloeistof voor in de wangzak (oromucosale toediening), injectievloeistof en infuusvloeistof. Elke vorm heeft specifieke toepassingen en voordelen, afhankelijk van de situatie waarin het middel nodig is.

Werking van midazolam en belangrijkste toepassingen

Dormicum werkt via positieve allosterische modulatie van de GABA-receptoren in de hersenen. GABA (gamma-aminoboterzuur) is een neurotransmitter die de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen remt, en door de werking van GABA te versterken, heeft dit middel een dempend effect op het centrale zenuwstelsel.

Dit mechanisme leidt tot verschillende effecten:

Effect	Beschrijving
Sedatief	Rustgevend en slaapverwekkend
Anxiolytisch	Vermindert angstgevoelens
Spierverslappend	Ontspant de spieren
Anticonvulsief	Onderdrukt epileptische aanvallen
Amnestisch	Vermindert herinneringen aan de periode tijdens werking

De korte werkingsduur van midazolam onderscheidt het van andere benzodiazepinen zoals diazepam. Het middel werkt snel, maar de effecten duren ook korter. Dit maakt het bijzonder geschikt voor acute situaties waarin snelle werking én sneller herstel gewenst zijn.

Artsen schrijven het medicijn voorschrijven bij uiteenlopende aandoeningen. In het ziekenhuis en door ambulance- en SEH-teams wordt midazolam gebruikt voor snelle sedatie bij onderzoeken en kleine ingrepen. Een veelvoorkomend voorbeeld: wanneer iemand een epileptische aanval krijgt die langer dan vijf minuten duurt, kan midazolam neusspray binnen enkele minuten de aanval stoppen.

Gebruik van midazolam bij verschillende klachten

De toepassingen van midazolam zijn divers. Hieronder bespreken we de meest voorkomende indicaties en hoe het middel in elke situatie wordt ingezet.

Slapeloosheid

Slapeloosheid wordt gekenmerkt door moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden. De onderliggende oorzaak, zoals stress, pijn of psychische problemen, moet altijd eerst worden onderzocht voordat medicatie wordt overwogen, iets wat ook relevant is bij het gebruik van midazolam sterfbed in palliatieve situaties.

Artsen in Nederland zijn terughoudend met het voorschrijven van slaaptabletten. Wanneer midazolam toch wordt ingezet bij slapeloosheid, gebeurt dit:

• Alleen kortdurend (maximaal enkele weken)
• In de laagst mogelijke dosering
• Als andere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad

Een tablet begint binnen 30 tot 60 minuten te werken. Belangrijk is dat u minimaal 7 tot 8 uur ongestoorde slaaptijd plant om slaperigheid overdag de volgende ochtend te beperken.

Dagelijks gebruik leidt tot gewenning, waardoor het effect afneemt. Dit betekent dat steeds hogere doses nodig zouden zijn voor hetzelfde effect. Bovendien wordt stoppen dan moeilijker door ontwenningsslapeloosheid. De behandelend arts zal daarom strak toezicht houden op de duur van het gebruik.

Epilepsie en midazolam (o.a. neusspray)

Epilepsie is een aandoening waarbij stoornissen in de elektrische activiteit van de hersenen leiden tot aanvallen met symptomen zoals spiertrekkingen, bewustzijnsverlies en onwillekeurige bewegingen.

Midazolam wordt als coupeermiddel gebruikt bij:

• Aanvallen die langer dan circa 5 minuten duren
• Meerdere korte aanvallen vlak na elkaar (aanvalclusters)
• Status epilepticus, een levensbedreigende toestand waarbij aanvallen niet spontaan stoppen

Bij nasale toediening treedt het effect snel in. De midazolam neusspray zorgt ervoor dat het middel via de slijmvliezen direct in het bloed komt. De aanval neemt meestal binnen 1 tot 10 minuten af. Ook de buccale toediening (in de wangzak) werkt via de slijmvliezen en heeft een vergelijkbaar snelle werking.

Arts en patiënt maken samen duidelijke afspraken over:

• Wanneer de spray moet worden toegediend
• Hoeveel milligram per keer (vaak 5 mg of 10 mg per neusgat)
• Of toediening in één of beide neusgaten nodig is
• Na de eerste spray kan eventueel een tweede spray in het andere neusgat worden gegeven
• Wanneer 112 gebeld moet worden of wanneer naar het ziekenhuis moet worden gegaan

Omstanders moeten instructies krijgen over het correcte gebruik van de neusspray. Ze mogen de midazolam neusspray uit de verpakking halen en toedienen volgens het afgesproken noodplan. Zodra de aanval afneemt, moet de patiënt in stabiele zijligging worden gelegd, net zoals bij een midazolam ampul het juiste protocol gevolgd wordt.

Onrust, angst en medische ingrepen

Dit middel wordt vaak voorafgaand aan medische onderzoeken en ingrepen toegediend. Denk aan:

• Endoscopie en gastroscopie
• Coloscopie
• Hartkatheterisatie
• Kleine chirurgische ingrepen
• Radiologische onderzoeken

Het middel heeft tevens anxiolytische eigenschappen en werkt spierverslappend. De geheugen-dempende werking (anterograde amnesie) zorgt ervoor dat de patiënt het onderzoek minder bewust meemaakt en zich er achteraf weinig van herinnert.

Bij tabletten worden deze meestal 30 tot 60 minuten voor de ingreep ingenomen, terwijl injecties vaak 5 tot 10 minuten van tevoren in het ziekenhuis worden toegediend. In sommige situaties kan ook een midazolam cassette worden gebruikt voor continue toediening.

Na sedatie met midazolam is verminderd reactievermogen onvermijdelijk. Autorijden, fietsen in druk verkeer en het bedienen van machines is verboden gedurende ten minste 24 uur, of volgens het ziekenhuisprotocol.

Alcoholontwenning

Stoppen met zwaar alcoholgebruik kan leiden tot ernstige ontwenningsverschijnselen:

• Trillen en overmatig zweten
• Slapeloosheid en angst
• Epileptische aanvallen
• Delirium tremens (ernstige verwardheid met hallucinaties)

In klinische setting wordt het gebruikt om angst en spierspanning te verminderen tijdens de ontwenning. Het vermindert ook het risico op epileptische aanvallen die door alcoholonttrekking kunnen ontstaan.

De dosering wordt zorgvuldig opgebouwd en afgebouwd onder medisch toezicht. Vaak wordt het gecombineerd met andere medicatie, terwijl vitale functies zoals hartslag, bloeddruk en ademhaling continue bewaking aangewezen maken.

Zelf experimenteren met midazolam tijdens alcoholontwenning is zeer riskant en mag nooit zonder medisch toezicht gebeuren, zeker omdat chronisch zieke patiënten extra gevoelig kunnen zijn voor dormicum bijwerkingen.

Klachten in de laatste levensfase (palliatieve sedatie)

Bij ernstige, onbehandelbare klachten in de laatste levensfase kan het worden gebruikt voor palliatieve sedatie. Denk aan situaties met:

• Onbeheersbare pijn
• Ernstige benauwdheid
• Extreme angst of onrust
• Refractaire symptomen die niet op andere behandelingen reageren

De toediening gebeurt meestal via een continu infuus of herhaalde injecties. Dit kan thuis door een gespecialiseerd team worden verzorgd, maar ook in het ziekenhuis of verpleeghuis, en in sommige situaties kan een midazolam neusspray als snelwerkende optie worden ingezet.

Dit middel wordt beschouwd als een van de vier essentiële geneesmiddelen voor het bevorderen van kwalitatieve zorg bij stervende patiënten. De dosering geleidelijk aanpassen zorgt ervoor dat fases van slapen en waken mogelijk blijven als dat gewenst is, of juist diepe sedatie bij zeer ernstige klachten.

De mogelijkheid om het gemakkelijk te keren met een tegengif (flumazenil) maakt het bijzonder geschikt voor respitesedatie en kortdurende palliatieve sedatie. Deze behandeling vindt altijd plaats in overleg met de patiënt (voor zover mogelijk) en naasten, conform de KNMG-richtlijn palliatieve sedatie.

Bijwerkingen van midazolam

Een dormicum overdosis kan ernstige gevolgen hebben, vooral wanneer het middel in hogere doses of in combinatie met andere verdovende middelen wordt ingenomen.

Vooral de volgende groepen zijn extra gevoelig voor bijwerkingen:

• Ouderen
• Mensen met longziekten (zoals COPD) of ernstige respiratoire insufficiëntie
• Mensen met verminderde lever- of nierfunctie
• Verzwakte patiënten

Bij langdurig gebruik kunnen afhankelijkheid en tolerantie optreden. Dit betekent dat afbouwen nodig is onder begeleiding om ontwenningsklachten te voorkomen.

Vaak voorkomende bijwerkingen

Bij meer dan 30 op de 100 mensen komen de volgende bijwerkingen voor:

Bijwerking	Toelichting
Slaperigheid en sufheid	Verminderde alertheid gedurende de dag
Vermoeidheid	Algemeen gevoel van uitputting
Verminderde concentratie	Moeite met focus en aandacht
Coördinatieproblemen	Onzekere bewegingen, verhoogd valrisico
Droge mond	Verminderde speekselproductie

Bij gebruik van de nasale toedieningsvorm (neusspray) komen specifieke lokale bijwerkingen voor:

• Branderig of prikkelend gevoel in de neus
• Neus- en keelirritatie
• Tranende ogen
• Onaangename smaak

Deze effecten verminderen het reactievermogen aanzienlijk. Daarom is autorijden of het bedienen van machines niet toegestaan, zeker wanneer dormicum en morfine tegelijk zijn gebruikt.

Soms en zelden voorkomende bijwerkingen

Soms (bij circa 1-30 op de 100 gebruikers):

• Spierzwakte
• Wazig of dubbelzien
• Problemen met plassen
• Verhoogd valrisico, vooral bij ouderen optreden

Zelden (bij 1-10 op de 1000 gebruikers):

• Maag- en darmklachten
• Droge mond en droge ogen
• Veranderingen in eetlust of gewicht
• Lichte geheugenstoornissen
• Emotionele stoornis

Het merendeel van deze klachten verdwijnt meestal na het verlagen of stoppen van de voorgeschreven dosis, en overleg met een arts of apotheker kan nodig zijn om dit veilig af te stemmen, zoals wordt uitgelegd in wat is dormicum.

Zeer zeldzame en ernstige bijwerkingen

Bij minder dan 1 op de 1000 gebruikers kunnen ernstige bijwerkingen optreden:

Paradoxale reacties:

• Verwardheid en hallucinaties
• Onrust in plaats van kalmering
• Onaangepast gedrag en agitatie
• Psychotische aandoeningen (zeer zeldzaam)

Deze paradoxale reacties komen vaker voor bij kinderen en ouderen. In sommige gevallen kunnen benzodiazepinen encefalopathie veroorzaken, vooral bij predisponerende factoren.

Ademhalingsproblemen:

• Ademhalingsdepressie (trage of oppervlakkige ademhaling)
• Risico verhoogd bij hoge dosering, combinatie met opioïden, of bij mensen met longziekten
• Verminderde respiratoire functie, vooral bij COPD-patiënten

Ernstige allergische reacties:

• Angio-oedeem (zwelling van lippen, tong of keel)
• Anafylactische shock
• Huiduitslag en jeuk
• Ernstige benauwdheid

Bij ernstige bijwerkingen zoals ademnood, ernstige allergische reactie of heftige verwardheid moet direct medische hulp worden ingeschakeld. Bel 112 bij levensbedreigende situaties.

Medische begeleiding is essentieel bij intraveneuze toediening of hoge doseringen. Ernstige sepsis, metabole acidose veroorzaken of verminderde cerebrale perfusie kunnen het risico op bijwerkingen vergroten.

Hoe wordt midazolam gebruikt?

Gebruik het middel altijd volgens het voorschrift van uw arts en de aanwijzingen op het apotheeketiket, en neem nooit meer of vaker in dan is afgesproken. De juiste dosering midazolam wordt door de arts vastgesteld op basis van uw persoonlijke situatie; overweeg daarom niet op eigen initiatief dormicum kopen, maar laat u altijd medisch begeleiden om risico’s te voorkomen.

Toedieningsvormen en praktische tips

Tabletten:

• Innemen met wat water
• Niet kauwen, tenzij de breukstreep aangeeft dat delen mag
• Bewaren op kamertemperatuur
• Buiten bereik van kinderen houden

Drank (orale oplossing):

• Nauwkeurig afmeten met maatspuit of maatbeker
• Sommige verpakkingen zijn “unit dose” (voorgevulde injectiespuiten of ampullen voor eenmalig midazolam gebruik) om doseringsfouten te voorkomen
• De orale toediening via drank kan praktischer zijn bij patiënten die moeite hebben met slikken van tabletten

Neusspray:

• Moderne neussprays zijn vaak gebruiksklaar
• Duidelijke dosering per spray (meestal 5 mg per puf)
• Vooraf instructie nodig (schriftelijk of video)
• Bij een epileptische aanval: spray in één neusgat, indien nodig na 10 minuten in het andere neusgat
• Bij anatomische afwijking van de neus kan een arts adviseren over alternatieve toediening

Buccale oplossing (wangzak):

• Vloeistof wordt tussen tandvlees en wang ingebracht
• Daar moet het blijven liggen
• Niet laten doorslikken tijdens de aanval
• Bij rectale toediening treedt het effect iets langzamer in dan bij buccale toediening

Injecties en infusen:

• Worden uitsluitend door artsen of verpleegkundigen toegediend
• Vaak met bewaking van ademhaling en hartslag
• Minimale alveolaire concentratie wordt gemonitord bij gecombineerd gebruik met anesthesie
• De patiënt regelmatig monitoren is essentieel

Gebruikte eenmalige verpakkingen en naalden moeten veilig worden weggegooid volgens instructies van apotheek of zorginstelling.

Vergeten dosis

Bij slapeloosheid: Een vergeten dosis moet meestal niet meer worden ingenomen als het bijna tijd is om op te staan. Het risico op ochtendsufheid is dan te groot.

Bij langdurige therapie in ziekenhuis: Zorgverleners bewaken het doseerschema en passen zo nodig aan. Zij zorgen ervoor dat het breed therapeutisch bereik wordt gerespecteerd.

Bij noodmedicatie (epilepsie-neusspray): Het begrip “vergeten dosis” speelt hier minder. Belangrijker is handelen volgens het vooraf afgesproken noodplan wanneer iemand een aanval krijgt.

Twijfelt u over het inhalen van een dosis? Overleg altijd met uw arts of apotheker.

Veiligheid: autorijden, alcohol en interacties

Dit middel vermindert het reactievermogen aanzienlijk. In Nederland bestaan wettelijke regels voor rijden onder invloed van benzodiazepinen. De effecten op het rijvermogen kunnen ernstig zijn.

Autorijden en machines bedienen

Midazolam vermindert:

• Reactievermogen
• Concentratie
• Coördinatie

Dit geldt ook de dag na gebruik, vooral bij hogere dosering. Voor veel gebruikers geldt dat zij gedurende de behandelperiode niet mogen autorijden. Dit is zeker het geval na sedatie of bij herhaald gebruik.

De Nederlandse regelgeving over rijgeschiktheid (CBR-richtlijnen) geeft aan dat bij gebruik van benzodiazepinen in therapeutische doses extra voorzichtigheid geboden is. Na eenmalig midazolam voor een ingreep geldt meestal een rijverbod van minimaal 24 uur.

Ook fietsen in druk verkeer of werken met zware of gevaarlijke machines wordt sterk afgeraden zolang u suf of slaperig bent. Bij centrale bijwerkingen dient u extra voorzichtig te zijn.

Alcohol en voeding (o.a. grapefruit)

Alcohol: Alcoholgebruik samen met midazolam moet worden vermeden. Alcohol versterkt de kalmerende en ademhalingsremmende effecten sterk. Dit kan leiden tot:

• Ernstige sufheid
• Ademhalingsdepressie
• Verhoogd valrisico
• Verminderd bewustzijn

Grapefruit: Grapefruit en grapefruitsap remmen de afbraak in de lever. Hierdoor:

• Stijgt de bloedspiegel
• Nemen bijwerkingen toe
• Kan verminderde klaring van het medicijn optreden

Gebruik grapefruitproducten niet of hooguit incidenteel tijdens behandeling. Bespreek dit altijd met uw arts.

Verder gelden geen speciale dieetregels. Een regelmatige leefstijl met voldoende slaap en geen overmatig alcoholgebruik ondersteunt de behandeling.

Combinatie met andere medicijnen

Geneesmiddelen die afbraak remmen (sterker effect):

• Sommige schimmelmiddelen (azolen zoals ketoconazol, fluconazol)
• Macrolide-antibiotica (erytromycine, claritromycine)
• Hiv-remmers
• Bepaalde antidepressiva
• Hepatitis C-medicijnen

Geneesmiddelen die afbraak versnellen (minder effect):

• Bepaalde anti-epileptica (fenytoïne, carbamazepine)
• Sint janskruid (een kruidenpreparaat)
• Rifampicine

Combinaties met verhoogd risico op ernstige bijwerkingen:

• Opioïden (pijnstillers zoals morfine, fentanyl)
• Andere benzodiazepinen
• Sommige slaap- en kalmeringsmiddelen
• Antipsychotica

De combinatie met middelen die de hersenen dempen vergroot het risico op ernstige sufheid en ademhalingsproblemen. Bij de postsynaptische celmembraan kan een cumulatief dempend effect optreden.

Houd altijd een actueel medicatieoverzicht bij u en bespreek nieuwe medicijnen met uw arts of apotheker. Dit geldt ook voor vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten. A comparison van uw volledige medicatielijst kan storende factoren aan het licht brengen. A prospective beoordeling door uw apotheker kan interacties voorkomen.

Bijzondere situaties: zwangerschap, borstvoeding, lever en nieren

Het gebruik van midazolam in deze situaties vraagt extra voorzichtigheid en moet altijd individueel worden afgewogen.

Zwangerschap en kinderwens

Langdurig of hoge-dosisgebruik van benzodiazepinen tijdens de zwangerschap kan risico’s geven voor de baby:

• Onthoudingsverschijnselen na de geboorte
• Ademhalingsproblemen
• Sloomheid en zuigproblemen

Artsen beperken het gebruik tijdens de zwangerschap zo veel mogelijk. Midazolam wordt alleen ingezet als het echt noodzakelijk is en geen veiliger alternatief bestaat.

Een eenmalige toediening bij een ernstige epileptische aanval of ingreep kan soms wel worden toegepast, na zorgvuldige afweging door de behandelend arts.

Vrouwen met een kinderwens moeten hun medicatie ruim op tijd bespreken met de arts. Zo kan een eventueel afbouw- of overschakelplan worden gemaakt voordat een zwangerschap ontstaat.

Borstvoeding

Midazolam komt in kleine hoeveelheden in de moedermelk terecht. Bij de baby kan dit veroorzaken:

• Slaperigheid
• Slecht drinken
• Ademhalingsproblemen

Na een eenmalige lage dosis (bijvoorbeeld bij een korte ingreep) wordt soms tijdelijk stoppen of uitstellen van borstvoeding geadviseerd. Structureel gebruik tijdens borstvoeding gebeurt alleen onder strikte medische begeleiding, met extra observatie van het kind.

Bespreek het voedingsschema en het gebruik van midazolam altijd met kinderarts, verloskundige of huisarts.

Nieren en lever

Lever: Midazolam wordt grotendeels in de lever afgebroken. Bij leverziekten zoals levercirrose of ernstige leverinsufficiëntie kan de bloedspiegel aanzienlijk verhoogd worden. Bij ernstige leverfunctiestoornis zijn vaak lagere doses nodig. Soms wordt voor een ander middel gekozen met verminderde lever als contra-indicatie.

Nieren: Bij ernstige nierfunctiestoornissen, chronisch nierfalen of dialyse kan ophoping van metabolieten optreden. Dit leidt tot langduriger sufheid en verhoogd risico op bijwerkingen.

Patiënten met lever- of nierproblemen moeten hun specialist altijd informeren als midazolam wordt voorgeschreven. Contra indicaties worden zorgvuldig geëvalueerd. De dosering kan dan worden aangepast aan de verminderde klaring van het medicijn.

Stoppen met midazolam en risico op afhankelijkheid

Net als andere benzodiazepinen kan midazolam bij langdurig gebruik tot lichamelijke en psychische afhankelijkheid leiden.

Kortdurend of eenmalig gebruik: Gebruik van enkele nachten of bij een enkele aanval geeft meestal geen problemen bij stoppen.

Langdurig gebruik (langer dan enkele weken): Het middel moet vaak geleidelijk worden afgebouwd om ontwenningsklachten te voorkomen:

• Onrust en prikkelbaarheid
• Slapeloosheid (erger dan voor de behandeling)
• Angst en spanning
• Trillen en spierpijn
• In zeldzame gevallen: aanvallen

De behandelend arts zal snel overgaan tot een afbouwschema wanneer langdurig gebruik heeft plaatsgevonden. Vooral bij ouderen en mensen met psychiatrische aandoeningen is extra voorzichtigheid bij afbouwen geboden.

Wanneer stoppen moeilijk blijkt, kan begeleiding door huisarts, psychiater of verslavingszorg nodig zijn. Dit is de primaire behandeling voor afhankelijkheid van benzodiazepinen.

Beschikbare merknamen, vormen en herkomst

Midazolam is in Nederland verkrijgbaar onder verschillende merknamen:

Merknaam	Toedieningsvorm	Bijzonderheden
Dormicum	Tabletten, injectie	Oorspronkelijke merknaam
Ozalin	Drank (unit dose)	Nauwkeurige eenmalige dosering
Senozam	Diverse sterktes	Verschillende concentraties
Generiek	Alle vormen	Merkloze varianten

Ozalin wordt aangeboden als drank in eenmalige verpakkingen voor nauwkeurige dosering via het maag darmkanaal. Dit voorkomt doseringsfouten. Senozam bevat midazolam als werkzame stof in specifieke sterktes.

Bepaalde ziekenhuisapotheken maken eigen bereidingen wanneer commerciële producten niet passen. Denk aan orale oplossingen of speciale concentraties voor infusen.

Alle in Nederland geregistreerde midazolam-producten zijn beoordeeld door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Officiële bijsluiters zijn daar beschikbaar via de Geneesmiddeleninformatiebank.

Heeft u vragen over een specifiek merk (smaak, hulpstoffen, verpakking)? Raadpleeg uw eigen apotheek.

Bronnen en aanvullende informatie

De inhoud van dit artikel is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen, officiële bijsluiters en standaardwerken over farmacotherapie.

Voor meer informatie:

• Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG: actuele bijsluiters en productinformatie
• Uw huisarts, neuroloog, longarts, verslavingsarts of palliatief team (afhankelijk van de indicatie)
• Apotheek voor praktische vragen over toediening en bewaring

Belangrijke afsluiting:

Deze tekst is een algemene informatiebron en vervangt nooit het persoonlijke advies van een arts of apotheker. Bij onduidelijkheden of bijwerkingen is het verstandig laagdrempelig contact op te nemen met uw zorgverleners, vooral bij eerste gebruik of dosiswijziging.

Bij twijfel over het gebruik van midazolam is contact met uw behandelend arts of apotheker altijd de beste stap. Zorg ervoor dat u een actueel medicatieoverzicht bijhoudt en bespreek alle medicatie, ook vrij verkrijgbare middelen en kruidenpreparaten, met uw zorgverlener.