Bactroban (mupirocine): gebruik, werking en aandachtspunten

Heb je last van een huidinfectie, krentenbaard of terugkerende steenpuisten? Dan heeft je arts mogelijk Bactroban voorgeschreven. In dit artikel lees je alles wat je moet weten over dit antibioticum: van werking tot praktische gebruikstips en mogelijke bijwerkingen.

Inleiding: wat is Bactroban?

Het is de merknaam Bactroban voor een geneesmiddel met de werkzame stof mupirocine (20 mg/g), beschikbaar als gewone huidzalf en als speciale neuszalf. Dit lokaal antibioticum is in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar sinds halverwege de jaren tachtig, en wie zich verdiept in medicijnen voor spierproblemen leest vaak ook verhalen en ervaringen met baclofen behandeling.

De arts schrijft het vooral voor bij:

• Krentenbaard (impetigo)
• Ontstoken eczeem met bacteriële infectie
• Oppervlakkige huidinfecties
• Het uitroeien van stafylokokken in de neus (dekolonisatie)

Dit artikel geeft praktische informatie over werking, gebruik, bijwerkingen en aandachtspunten bij zwangerschap en borstvoeding. De tekst is geschreven in duidelijke taal voor patiënten, maar vormt geen vervanging voor de officiële bijsluiter of medisch advies van arts of apotheker.

Wat is mupirocine en hoe werkt Bactroban?

Mupirocine is een lokaal antibioticum dat de bacteriële eiwitsynthese remt. Door specifieke binding aan een enzym (isoleucyl-tRNA-synthetase) dat bacteriën nodig hebben voor het maken van eiwitten, worden de bacteriën gestopt in hun groei en sterven ze uiteindelijk af. Het middel doodt bepaalde bacteriën effectief bij de concentraties die lokaal worden bereikt.

Het werkt vooral tegen:

Een belangrijk voordeel is dat Bactroban alleen op de plek van aanbrengen werkt en nauwelijks in het bloed wordt opgenomen. Hierdoor zijn systemische bijwerkingen zeldzaam. Het middel helpt uitsluitend bij bacteriële infecties en heeft geen effect op virussen, schimmels of niet gevoelige micro organismen.

De volgende vormen zijn verkrijgbaar:

• Hydrofiele zalf voor de huid (meestal tubes van 15 g mupirocine)
• Neuszalf (20 mg/g) in tubes van meestal 3 g

Waarvoor wordt Bactroban gebruikt?

Dit middel wordt voorgeschreven bij diverse bacteriële huidinfecties en nasale dragerschap van stafylokokken. De arts beoordeelt of lokale behandeling met Bactroban voldoende is, of dat daarnaast orale antibiotica nodig zijn. De behandelduur is meestal kort: maximaal 5 tot 10 dagen, afhankelijk van de indicatie.

Huidinfecties in het algemeen

Een bacteriële huidinfectie uit zich vaak door roodheid, warmte, zwelling, pijn en soms pus of blaasjes. Dit ontstaat regelmatig via een wondje, schaafplek of beschadigde huid. De aangedane huid wordt rood en kan gaan zwellen.

Bij kleine, oppervlakkige infecties is vaak geen antibioticum nodig. Toch schrijft de arts soms Bactroban-zalf voor bij een duidelijke bacteriële infectie. Bij meer uitgebreide of diepe huidinfecties zijn meestal tabletten of capsules met antibiotica nodig naast of in plaats van Bactroban.

Let op: Zelf dokteren met oude restjes antibioticazalf wordt afgeraden. Dit vergroot het risico op verworven resistentie van bacteriën.

Krentenbaard (impetigo)

Bij krentenbaard kiest de arts vaak tussen fusidinezuur of mupirocine (Bactroban) als lokale behandeling. De keuze hangt af van lokale richtlijnen en de gevoeligheid van de bacteriën waarschijnlijk betrokken bij de infectie. Onderzoeken tonen aan dat 85-95% van de impetigo-gevallen geneest binnen 7 tot 10 dagen behandeling.

Neusdragerschap van stafylokokken speelt soms een rol bij steeds terugkerende krentenbaard. De arts kan dan neuszalf met mupirocine voorschrijven om bacteriën in de neus uit te roeien.

Volgende maatregelen helpen besmetting voorkomen:

• Handen wassen na aanraking van geïnfecteerde plekken
• Eigen handdoek gebruiken
• Nagels kort houden
• Vermijden dat kinderen aan korstjes krabben

Ontstoken eczeem

Eczeem maakt de huid kwetsbaar: droog, rood, schilferig en met kloofjes. Hierdoor kunnen bacteriën makkelijker binnendringen via gevoelige huiddelen. Bij geïnfecteerd eczeem wordt de aangedane huid eventueel extra rood, pijnlijk en warm, soms met gele korstjes of pus.

De basisbehandeling bestaat uit vette zalven of crèmes en vaak corticosteroïdzalf. De arts kan tijdelijk Bactroban toevoegen bij duidelijke bacteriële infectie. Bij droge huid is goede basisverzorging essentieel.

Als de infectie zich over grote delen beschadigde huid verspreidt of diep zit, is soms een kuur met orale antibiotica nodig. Volg dan altijd de aanwijzingen van de arts.

Neusinfecties en dragerschap van stafylokokken

Sommige mensen zijn “drager” van Staphylococcus aureus in de neus zonder klachten. Dit dragerschap kan wel herhaalde huidinfecties veroorzaken bij henzelf of kwetsbare mensen in hun omgeving doordat de infectie zich via het lichaam verspreidt.

De neuszalf wordt vaak gebruikt in ziekenhuizen en verpleeghuizen om stafylokokken (inclusief MRSA) in de neus tijdelijk uit te roeien. Studies tonen klaringspercentages tot 70-90% bij nasale dragers na 5 dagen tweemaal daagse toepassing.

De neuszalf wordt vooral gebruikt bij hoogrisicopatiënten:

• Vóór bepaalde operaties
• Bij uitbraken van MRSA
• Bij zorgpersoneel tijdens outbreak-situaties

Dragerschap kan na verloop van tijd terugkeren. De arts bepaalt of en wanneer behandeling wordt herhaald.

Steenpuisten (furunkels)

Een steenpuist is een diepere ontsteking van een haarzakje, vaak veroorzaakt door stafylokokken. Het resulteert in een pijnlijke, met pus gevulde zwelling. In zeldzame gevallen ontstaat zwelling die zich snel uitbreidt.

Veelvoorkomende locaties zijn:

• Oksel
• Lies
• Billen
• Nek
• Gezicht
• Soms binnen in de neus

Basisadviezen: niet uitknijpen, huid schoonhouden en eventueel desinfecteren. Bij steeds terugkerende steenpuisten kan de arts Bactroban neuszalf voorschrijven om het nasale reservoir van stafylokokken aan te pakken.

Bij koorts, zeer pijnlijke zwelling of lokalisatie in het gezicht: altijd de arts opzoeken.

Hoe gebruik je Bactroban (zalf en neuszalf)?

Volg altijd de instructies van de arts en het etiket op de verpakking. Dosering en duur kunnen per indicatie verschillen.

Huidzalf aanbrengen

1. Handen wassen – maak je handen grondig schoon
2. Huid reinigen – was de aangedane huid eventueel voorzichtig schoon en dep droog
3. Zalf dun aanbrengen – breng een kleine hoeveelheid zalf aan op de geïnfecteerde plekken
4. Ingesmeerde plek afdekken – zo nodig licht afdekken met een steriel verband voor gelijkmatige verdeling
5. Handen wassen – was opnieuw je handen na het aanbrengen

Neuszalf aanbrengen

1. Was je handen grondig
2. Breng een klein beetje zalf aan in elk neusgat (ongeveer ter grootte van een luciferkop per neusgat)
3. Knijp de neusvleugels dicht
4. Masseer zacht zodat de zalf zich verspreidt in de neus
5. Was je handen opnieuw

De behandeling vindt meestal 2-3 keer per dag plaats. De totale behandelduur is vaak 5 tot 10 dagen, tenzij de arts anders bepaalt.

Belangrijk: De zalf mag niet in de ogen of mond komen. Slijmvliezen vermijden is essentieel. Bij contact met ogen: direct uitspoelen met water. Als de zalf per ongeluk in de mond komt, de mond direct grondig spoelen. Raadpleeg bij irritatie aan de ogen of als er iets in de ogen optreedt direct een arts.

Om de huidzalf te verwijderen na de behandeling, kun je een beetje baby olie gebruiken. Dit maakt de huid vers en soepel.

Vergeten dosis en stoppen met de behandeling

Bij vergeten aanbrengen: breng de zalf alsnog dun aan zodra je het je herinnert. Is het bijna tijd voor de volgende dosis? Sla de vergeten dosis over. Gebruik nooit een dubbele hoeveelheid om een vergeten dosis in te halen.

Regelmatig en volgens schema aanbrengen is belangrijk voor een constant effect tegen de bacteriën. Maak de hele kuur af tot de afgesproken einddatum, ook als de klachten eerder zijn verdwenen. Dit voorkomt terugkeer van de infectie en vermindert het risico dat de bacterie resistent wordt.

Direct stoppen en arts bellen bij:

• Tekenen van allergie (galbulten, zwelling, benauwdheid)
• Ernstige lokale huidirritatie
• Verschijnselen die wijzen op een allergische reactie

Mogelijke bijwerkingen van Bactroban

Niet iedereen krijgt bijwerkingen, maar het is belangrijk ze te herkennen. De meeste bijwerkingen zijn mild en lokaal. Frequentie-aanduidingen zijn gebaseerd op ervaring en onderzoeken; individuele reacties kunnen verschillen.

Als u ernstige bijwerkingen krijgt of onverwachte klachten ervaart, bespreek dit altijd met de arts of apotheker.

Vaak en soms voorkomende bijwerkingen

Deze komen voor bij ongeveer 1 tot 10 op de 100 mensen:

Lichte irritatie gaat meestal vanzelf over. Neem contact op met de arts als dit aanhoudt of verergert.

Zeldzame en zeer zeldzame bijwerkingen

In zeldzame gevallen treden ernstigere reacties op:

• Sterkere irritatie – de zalf veroorzaakt irritatie met duidelijke roodheid, pijn of schilfering, vooral in huidplooien. Dit kan reden zijn om de behandeling te staken in overleg met de arts.
• Gegeneraliseerde huiduitslag – uitslag die zich verder verspreidt dan de behandelde zone
• Allergische reacties – jeukende uitslag, galbulten, angio oedeem (zwelling van gezicht, lippen of tong)
• Benauwdheid – kan wijzen op een ernstige allergische reactie
• Overige huidklachten – onverwachte huidreacties

Acuut handelen: Bij verschijnselen ontstaan die wijzen op een ernstige allergische reactie, onmiddellijk stoppen met Bactroban. Schakel direct medische hulp in (huisarts, huisartsenpost of 112 bij ernstige benauwdheid).

Langdurig of herhaald gebruik zonder medisch toezicht kan het risico op resistente bacteriën vergroten en de huidflora verstoren. De lokaal bereikte concentratie is normaal gesproken hoog genoeg om bacteriën te doden, maar bij verkeerd gebruik kunnen bacteriën resistent worden.

Interacties, autorijden, alcohol, eten en drinken

Bij lokaal gebruik van Bactroban zijn geen belangrijke wisselwerkingen met andere medicijnen bekend. Dit komt doordat nauwelijks werkzame stof in het bloed komt.

Toch moet u altijd aan arts en apotheker melden welke medicijnen, crèmes of zalven u verder gebruikt. Dit geldt ook voor:

• Corticosteroïdzalven
• Andere antibiotische zalven (gewone zalf of crème)
• Merkloze mupirocine preparaten

Autorijden: Bactroban heeft geen invloed op de rijvaardigheid. U zult niet duizelig raken van dit middel.

Alcohol, eten en drinken: U kunt gewoon alcohol drinken en normaal eten. Dit vormt geen probleem omdat het middel niet via de mond wordt ingenomen. Mocht u per ongeluk zalf inslikken, kan één theelepel keukenzout in water helpen om de mond te spoelen.

Wees voorzichtig met het combineren van meerdere zalven op dezelfde plek zonder advies van de arts.

Gebruik van Bactroban tijdens zwangerschap en borstvoeding

Mupirocine komt bij plaatselijk gebruik nauwelijks in de bloedbaan. Daarom wordt het in het algemeen als veilig beschouwd tijdens de zwangerschap, mits gebruikt volgens voorschrift.

Advies voor zwangere vrouwen:

• Raadpleeg vóór het starten altijd uw arts of verloskundige
• Extra voorzichtigheid bij gebruik op grotere huidoppervlakken
• Vermijd langere kuren dan strikt noodzakelijk

Borstvoeding: Bactroban kan meestal worden gebruikt tijdens het geven van borstvoeding. Let op: als de zalf op of rond de tepel wordt aangebracht, moet deze vóór iedere voeding zorgvuldig worden schoongemaakt zodat de baby niet kan besmet raken.

Ervaringen met geneesmiddelen tijdens de zwangerschap kunnen worden gemeld bij organisaties als Moeders van Morgen. Dit draagt bij aan meer kennis over veilig medicijngebruik.

Verkrijgbaarheid, merknamen en prijsinformatie

Mupirocine is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar. Het middel is beschikbaar als:

Bactroban bevat per g mupirocine 20 mg werkzame stof. De zalf is een bactericide middel dat effectief werkt tegen gevoelige bacteriën.

Prijzen kunnen per apotheek verschillen. Vergoeding hangt af van uw zorgverzekeraar en polis. Raadpleeg voor actuele informatie uw apotheek of zorgverzekeraar.

De officiële, volledige bijsluiters zijn te vinden via de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen).

Naast Bactroban bestaan er ook andere merken met mupirocine, zoals Centany, hoewel deze in Nederland minder gangbaar zijn.

Wanneer contact opnemen met arts of apotheker?

Neem altijd contact op met een arts bij:

• Geen verbetering na 3-5 dagen behandeling
• Duidelijke verergering van de infectie
• Koorts die erbij komt
• Snel uitbreidende roodheid rond de infectie
• Toenemende pijn of pusvorming
• Terugkerende infecties – bij terugkerende krentenbaard, herhaalde steenpuisten of aanhoudende neusinfecties moet de arts onderzoeken of er onderliggende oorzaken zijn

De arts kan dan beoordelen of er sprake is van dragerschap van stafylokokken, verminderde afweer of andere factoren die behandeling bemoeilijken.

Direct medisch advies noodzakelijk bij:

• Tekenen van allergische reactie (galbulten, zwelling, benauwdheid)
• Ernstige bijwerkingen zoals uitgebreide huiduitslag
• Indien de infectie zich naar andere delen van het lichaam verspreidt

Bij twijfel over het juiste gebruik, de duur van de kuur of combinatie met andere zalven: raadpleeg altijd de apotheek of huisarts. De behandeling staken zonder overleg wordt afgeraden, tenzij er sprake is van ernstige bijwerkingen.

Meld bijwerkingen bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb. Zo draagt u bij aan de kennis over de veiligheid van geneesmiddelen en kunnen toekomstige patiënten beter worden geïnformeerd.